Radicalisme?
In het vorige artikel hebben we gezien hoe belangrijk het is om de kerk goed te zien. Nee, hoe belangrijk het is om de kerk te gelóven! Maar hoe moeten we nu dan zien naar andere kerkgenootschappen? Hoe moeten we omgaan met onze oecumenische roeping? Als we het hebben over ware en valse kerk, dan worden die begrippen al gauw genuanceerd en gerelativeerd. Het gebruik van die woorden roept ook af en toe wrevel op. Men wil het er niet over hebben. We willen toch niet onszelf op de borst kloppen? Arrogant zijn? We willen elkaar toch niet kwetsen? We willen toch geen afstand creëren tot hen met wie we ons verbonden voelen? We willen toch juist die verbinding zóeken? We willen toch voor elkaar aantrekkelijk zijn? Als je het wel wilt hebben over ware en valse kerk, over de betekenis en de consequentie van art. 27, 28 en 29 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis, dan loop je het gevaar beschuldigd te worden van radicalisme …..
Denominaties
Waar komt die aarzeling, dat verzet t.o.v. het profetisch Schriftuurlijk spreken over de kerk vandaan?
In dat verband willen we graag iets vertellen over het zogenaamde denominationalisme. En de invloed van die denkwijze.
Het begrip denominationalisme is afgeleid van het woord denominatie. Denominatie betekent tegenwoordig: een religieuze groep met een eigen identiteit en traditie. Het wordt in de praktijk vooral gebruikt voor protestantse groepen en kerkgenootschappen.
In Nederland zijn er tientallen, wereldwijd honderden denominaties te vinden.
En wat is dan denominationalisme? Dat is de denkrichting, de geestelijke instelling, die meent dat al die denominaties deel uitmaken van de ene wereldwijde kerk van Christus. Al die kerkgenootschappen en religieuze groeperingen hebben zo hun eigen geschiedenis, hun eigen cultuur, hun eigen tradities, hun eigen opvattingen. Maar… alle samen zijn ze de kerk.
Herkenbaar?
Is dat niet gewoon de door de Gereformeerde Kerken al vele decennia lang verworpen leer van de pluriformiteit, zoals dr. Abraham Kuyper die ontwikkelde?
Uit Amerika
Het denominationalisme is ‘opgegroeid’ in Amerika, in de Verenigde Staten vooral. Dat is historisch wel verklaarbaar. Het heeft te maken met de heel eigen Amerikaanse geschiedenis. De Verenigde Staten, en ook Canada, zijn echte immigratielanden. In de negentiende en twintigste eeuw zijn miljoenen mensen uit allerlei landen naar Amerika getrokken. In de ‘nieuwe wereld’ institueerden ze opnieuw gemeenten. Dat leidde tot een heel grote variatie aan kerkgenootschappen, die als het ware samen binnenkwamen. Naast elkaar. Tegelijkertijd. Velen kwamen uit een situatie van achterstelling en onderdrukking.
Dat leidde ertoe dat veel mensen het anders wilden doen dan in de ‘oude wereld’ (Europa). Anders en beter. Veel meer nadruk op elkaar accepteren. Veel meer vreedzaam naast elkaar leven. Samen bouwend aan de nieuwe wereld. Juist in Amerika.
Zo werd de Amerikaanse en later ook de Canadese samenleving steeds meer gekenmerkt door een grote kerkelijke tolerantie.
Volkssoevereiniteit in de kerk
Dat kerkelijk leven ontwikkelde zich ook in het klimaat van de Amerikaanse grondwet. Van die grondwet is veel goeds te zeggen. Maar vanuit christelijk oogpunt is er ook serieuze kritiek te oefenen. De opstellers van die grondwet waren sterk beïnvloed door de zeventiende-eeuwse filosoof John Locke. Deze John Locke was een voorloper van de Verlichting en de grondlegger van de gedachte van de ‘volkssoevereiniteit’. Dat wil zeggen dat het gezag van staat en overheid niet berust op goddelijk gezag maar op vrijwilligheid. Burgers gaan op vrijwillige basis een overeenkomst aan om zich maatschappelijk te organiseren. Op basis van vrijwilligheid aanvaarden ze een staatsvorm en een regering.
Kenmerkend voor de gedachte van de volkssoevereiniteit is dus dat mensen niet een hoger gezag erkennen om hun samenleven naar te richten. Ze maken zelf een keuze. Vrijwillig. Ze kunnen daar dus ook weer op terugkomen.
Wel, John Locke paste dat principe ook toe op de kerk. Op het instituut, de instelling van de kerk.
In een artikelenserie indertijd in de Clarion (blad van de CanRC, de Canadese zusterkerken van de GKv), in 1978, wijst wijlen ds. Cl. Stam de invloed van John Locke ook aan. John Locke verwoordde het zo:
‘The Church is a free and voluntary society.’ (Geciteerd via de Clarion.)
De kerk is een vrije en vrijwillige gemeenschap. Als we die gedachte goed doordenken is duidelijk dat het gehoorzaam volgen van de roepstem van de Heere bij John Locke geen rol speelt. Kerklidmaatschap is helemaal een zaak van vrijwillig aansluiten bij een kerkelijke gemeenschap, naar eigen keus.
Vrij en vrijwillig
Vrij en vrijwillig. Dat betekende een open deur voor het individualisme.
Toegepast op het kerkelijk leven leidde dat tot het denominationalisme. Gelovigen organiseren zich vrijwillig in kerkgemeenschappen. Naar eigen keuze. Geen van die gemeenschappen kan exclusief aanspraak maken op de status van ware kerk van Christus. Nee, al die kerken samen zijn de kerk.
We citeren een artikel van drs. B.P. Hagens uit Nader Bekeken, juni 2010:
“De kerk is een ‘keuzekerk’ geworden, waarvoor je zelf kiest en die je (samen met gelijkgestemden) in eigen beheer hebt. Dit geldt niet alleen de denominaties die het product zijn van particulier initiatief. Deze visie wint ook terrein binnen traditionele kerkgenootschappen. ……………………. Zo’n keuzekerk past in onze geïndividualiseerde samenleving. De persoonlijke keus als uiting van zelfexpressie is vandaag enorm belangrijk.”
Van onszelf?
Dat is denominationalisme. Na de Tweede Wereldoorlog kwam dit Amerikaanse gedachtengoed naar Europa. In Nederland sloot het aan bij al bestaande ideeën, zoals de onbijbelse leer van de pluriformiteit. En langzamerhand heeft het de kerkelijke wereld veroverd. Zelfs ‘Rome’ lijkt een beetje mee te doen.
De kerk is van de Heere? Nee, van onszelf.
Bepalend is de persóónlijke band aan de Heere, zoals de gelovige die erváárt. En niet het kerkelijk instituut, niet de op grond van Gods Woord georganiseerde gemeenschap waartoe je behoort. Zo leert het denominationalisme.
(wordt vervolgd)