Erfgenamen van Gods Rijk – 3

Weiden
Het werkwoord ‘opvoeden’ komt niet uit de Bijbel. Maar het geeft wel heel goed weer wat de HEERE in de opvoeding vraagt. Het begrip opvoeden komt van woorden die eeuwen geleden te maken hadden met het houden van vee. Met verzorgen en te eten geven. De betekenis was ongeveer ‘laten weiden’. En dan niet zomaar laten weiden, in het vrije veld. Nee, in een afgebakende ruimte, binnen een grens of een omheining. Met als doel voorspoedige groei van het vee.
Als we zo naar dat woord kijken dan is een opvoeder iemand die aangeeft: hier, op deze plek, en daar, in die ruimte, daar mag je kennis vergaren, en oefenen, daar mag je je wel bewegen, dat is goed om te groeien, om volwassen te worden. Maar buiten de gestelde grenzen niet.

Kijk maar naar jongvee in een omheinde weide. Dat jongvee kan niet weglopen, niet verdwalen, niet verongelukken. En in die veilige ruimte wordt het volledig verzorgd. Totdat het volwassen vee is en een andere taak krijgt.

Is dat niet een prachtig beeld? Als we dat koppelen aan christelijke opvoeding, dan gaat het om het verzorgen van de kinderen van de HEERE in een veilige ruimte. Dat is in de ruimte van het gelovig gezin en de trouwe kerk. Met prediking en catechese en jeugdvereniging. En, als het kan, om de ouders te helpen en te laten samenwerken in de gemeenschap der heiligen, in de veilige ruimte van een echt gereformeerde school.

Opvoeden – laten weiden op de onvoorstelbaar rijke grond van het geloof.

Pedagogus
Er is nog een term die ons kan helpen. Het Latijnse woord voor opvoeder is ‘pedagogus’. Daarvan afgeleid is ons woord pedagogiek, opvoedkunde. In de Romeinse tijd was een pedagogus een slaaf die moest zorgen voor de opvoeding van de zoon van zijn heer. Onder de slaven in Rome waren vaak heel geletterde mensen. Mensen die meer konden dan alleen handwerk. Door oorlogen en als gevolg van schulden kwamen vaak ook mannen die konden lezen en schrijven, en die wat meer kennis hadden, in slavernij. Rijke Romeinen, die het erg druk hadden met allerlei zaken, kochten dan zo’n slaaf. De slaaf werd dan verantwoordelijk voor een groot deel van de opvoeding van de zoon of zonen van die Romeinse heer.
De slaaf, die pedagogus genoemd werd, had drie taken.
Hij moest allereerst zijn pupil beschermen, bewaken, leiden. In de tweede plaats moest hij lesgeven. En in de derde plaats zijn pupil leren hoe te leven in die ingewikkelde Romeinse samenleving.

Verantwoordelijk
Van alles wat hij deed moest de opvoeder, de pedagogus, verantwoording afleggen aan zijn heer. Begrijpelijk. Hij was niet bezig met zijn eigen zoon. Nee, het ging om de zoon van de heer. Om de erfgenaam. Om de jongen die eens zelf de familietraditie zou moeten voortzetten. Straks, als hij volwassen is, moet de jongen de eer van familie en staat laten zien in al zijn handelen. Als een verantwoordelijke en trotse burger van het Romeinse Rijk. De slaaf mocht dan ook niet naar eigen inzichten handelen. Sommige van die slaven-opvoeders hadden veel vrijheid. Ze bouwden vaak een heel liefdevolle en vertrouwelijke band op met hun pupil. Maar: de heer bepaalde de koers. De heer bepaalde de grenzen en de grootte van de “weide” en de sterkte van de omheining. De pedagogus verrichtte zijn drie taken in opdracht van en voor zijn meester. Beschermen, onderwijzen en leiden. Soms daarbij ook straffen. Zeer verantwoordelijk werk. Tenslotte was het kostbaarste “bezit” van de heer aan zijn zorgen toevertrouwd.

Waartoe?
De term ‘pedagogus’ (Grieks ‘pedagogos’) komen we ook een paar keer tegen in de Bijbel. In het Nieuwe Testament. Bijvoorbeeld in Galaten 3: 24. De Statenvertaling heeft daar ‘’tuchtmeester’. De HSV ‘leermeester’. De Wet van God is onze leermeester tot Christus, leert Paulus ons daar. In een bijbelvertaal-programma lazen we de letterlijke vertaling ‘kindergeleider’.^[i] (We gaan hier de exegese niet uitwerken; het gaat ons om het gebruik van het beeld van de pedagogus).

Nu, dat prachtige beeld van die Romeinse pedagogus kunnen we ook heel goed gebruiken om die vraag te beantwoorden: waartoe moeten we opvoeden? Waar moeten we de kinderen naartoe geleiden? We nemen het allemaal even samen: kinderen moeten de Schrift leren kennen, Gods Verbond en Verbondswet en zijn grote wonderwerken. Opvoeden is leiden binnen bepaalde grenzen naar volwassenheid. Het gaat om beschermen, onderwijzen en leren leven. Leiden. (Niet bégeleiden!). In verantwoordelijkeid aan de meester, de vader, de “eigenaar” van het kind. De vader bepaalt de richting want het kind is van hem. Maar hij besteedt een deel van het werk uit aan de opvoeder.

Regels van het Verbond
Kinderen van gelovige ouders zijn eigendom van Vader in de Hemel. Daarmee zijn we weer terug bij het begin van dit artikel. “Door de Here aan onze zorgen toevertrouwd……” Christelijke opvoeders weten dat ze eigenlijk pedagogi zijn, “slaven” aan wie de heer een kostbaar pand heeft toevertrouwd. Om naar de wens van de heer te beschermen, te onderwijzen en te leiden op de levensweg.
En we weten uit de Bijbel wat de grenzen zijn voor de opvoeding. Niet de eisen die de maatschappij stelt. Maar de regels van het Verbond. Want straks, als het volwassen is, moet het kind de eer van God laten zien in zijn leven. Dan moet het laten zien wat het betekent een burger te zijn van Gods Koninkrijk. Wat het betekent als vreemdeling te leven in het nieuwe Babylon.

Christelijk opvoeden: beschermen, onderwijzen in de kennis van het geloof, leiden met vaste hand op de levensweg.
Waartoe? Om te kunnen leven in het Verbond. Om steeds meer, nu al en straks als volwassene, Gods beeld te vertonen in het hele leven.
Opvoeden, waartoe?

Tot mensen die zich, als ze volwassen zijn geworden, net als hun opvoeders dankbaar eigendom weten van de Heere. Bereid en in staat in heel hun complexe leven Hem met heel hun hart en verstand en wil en kracht te dienen en lief te hebben. En hun naaste als zichzelf. Door de kracht van de Heilige Geest. In alle omstandigheden waarin God hen plaatst. In de wereld die op weg is naar de Jongste Dag.

[i] ISA, Galaten 3: 24: “zodat de wet kindergeleider van ons is geworden tot in Christus”.