De Gereformeerde Kerken zoals bijeen in de gezamenlijke Generale Synode van Groningen/Korhorn 2024 hebben t.a.v. de Canadian Reformed Curches (CanRC) besloten een zusterkerkrelatie aan te gaan. Dit is kortweg aangegeven in Artikel 6 van de Instructie Deputaatschap Betrekkingen Buitenlandse Kerken (BBK) (Acta pag. 58). Inmiddels heeft de laatste synode van CanRC (Synod Aldergrove 2025) van haar kant deze zusterkerkrelatie bevestigd. Het besluit van Groningen/Korhorn is niet voorzien van een nadere principiële onderbouwing. Wat weten we van deze kerken?
Contacten met CanRC
Al kort na het instellen van het eerste deputaatschap buitenlandse betrekkingen (BBK) van DGK na de vrijmaking van de GKv in 2003, zijn er ontmoetingen geweest met deputaten van de Canadian Reformed Churches, destijds zusterkerk van GKv. De instructies van GS Marienberg 2005-2006 voor dit deputaatschap waren o.a.
- Zij zullen contacten onderhouden met de zusterkerken van de GKv daartoe o.a. gebruik maken van een toelichtend Engelstalig document waarin de gronden voor de Vrijmaking worden uiteengezet, en waarvan de “Deed of Liberation or Return” (Akte van Vrijmaking of Wederkeer) d.d. september 2003, de brochure “Let us repent” (Laten wij ons bekeren) en de “Call to reformation” (Oproep tot reformatie), beide laatsten opgesteld in februari 2003, onderdelen zullen vormen. In dit document dient uit te komen dat De Gereformeerde Kerken zoals bijeen in Mariënberg 2006, de begeerte hebben de eenheid te onderhouden met de boven genoemde zusterkerken.
- Zij zullen tevens een verweerschrift in de Nederlandse en Engelse taal opstellen, dat de onterechte kritiek weerspreekt van de kant van de Gereformeerde kerken (vrijgemaakt) gericht tegen de wettigheid van de recente Vrijmaking en het bestaansrecht van De Gereformeerde Kerken als voortzetting van de Kerk van Christus in Nederland. Dit betreft reacties op o.a. `Not beyond what is written` en het Appèl van de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt). Dit verweerschrift zal aan alle zusterkerken worden toegezonden, indien van toepassing als toevoeging aan de onder 3 genoemde documenten.
Het bovengenoemde verweerschrift van DGK op de GKv brochure “Not beyond what is written” werd al in September 2006 opgesteld. Het kreeg de titel “Do not take words away from this book of prophecy; Answer to the brochure ‘Not beyond what is written” en werd toegezonden naar de Canadese (CanRC), Australische (FRCA) en Zuid-Afrikaanse zusterkerken (VGKSA) van de GKv. Aanvankelijk was er nauwelijks begrip voor onze vrijmaking bij deze buitenlandse kerken. De CanRC synoden van 2007 en 2010 noemden DGK een schismatische kerk vanwege hun vrijmaking van GKv, dit is later niet ingetrokken. Toch bleven er elke 3 jaar ontmoetingen plaatsvinden met wederzijdse deputaten.
Gaandeweg is er over de jaren heen wel meer begrip ontstaan voor de positie van DGK toen duidelijk werd dat er in de GKv bij het aanvaarden van een nieuwe hermeneutiek ook de weg werd geopend voor de vrouw in het ambt. FRCA en CanRC verbraken hun band met de GKv pas in respectievelijk 2018 en 2019.
In de contacten met de CanRC werd in al die jaren niet alleen over de GKv en de noodzaak van onze vrijmaking van 2003 gesproken, maar ook over de situatie binnen de CanRC zelf. De reden daarvoor kwam voort uit de contacten die wij vanaf 2010 met LRC Abbotsford hadden ontwikkeld in de vorm van een zusterkerkrelatie. Die relatie heeft ons veel inzicht gegeven in wat in de CanRC speelde.
In 2013 besloten deputaten BBK van DGK hun visie op de situatie in de CanRC per brief in te zenden aan de eerstvolgende Canadese synode, nl. die van Carman 2013. De reden was dat het rapport van de afgevaardigden van CanCR ons standpunt dat we aan hen hadden uiteengezet, onvoldoende weergaf (zowel de Engelse als de Nederlandse versie van de brief staan in Acta GS Groningen 2014, https://www.geref-kerken.nl/wp-content/uploads/2025/04/Acta_generale_synode_groningen_2014.pdf , pag. 225-242).
Ware eenheid duldt geen pluriformiteit
Op de brief van depuaten BBK uit 2013 is geen antwoord van de CanRC synode gekomen. Ook door CanRC deputaten zijn de ingebrachte bezwaren niet gehonoreerd.
Mede gebruik makend van de inhoud van deze brief wil ik duidelijk maken hoe in de CanRC pluriformiteit verder gestalte kreeg. Daarbij verwijs ik ook naar een eerdere serie artikelen van Bouwen-en Bewaren (met name drie artikelen vanaf https://www.bouwen-en-bewaren.nl/2024/02/03/waarheid-en-recht-als-grond-voor-eenheid-12-pluriformiteit-1/).
In de brief wezen deputaten eerst op de rijkdom van een kerkverband dat trouw is aan haar belijdenis, ook waar het de leer van de kerk betreft. Daar hoort volgens art. 28 NGB bij dat we samen het juk van Christus op ons nemen. Dat betekent voor de plaatselijke kerk naast de rijkdom van Gods Woord in prediking, leer en bediening van de sacramenten , dat men zich gezamenlijke onderwerpt aan ambtelijk opzicht en tuchtoefening en onderlinge broederlijke opbouw, vermaning en vertroosting.
Met betrekking tot het kerkverband omvat dit juk van Christus de weldaden van kerkregering volgens de vastgestelde kerkorde, waarbij de kerken ook op elkaar toezien en elkaar helpen. In zo’n Schriftuurlijk kerkverband zijn de leden echt één van geloof, één van Geest en vormen ze samen echt één Lichaam als Lichaam van Christus (Ef. 4, 1 Kor. 12).
Daarbij kan nog worden opgemerkt dat plaatselijk, regionaal en landelijk alleen op deze wijze echte eenheid in de waarheid gestalte krijgt, zoals de Heere Jezus deze heeft bedoeld in Zijn hogepriesterlijk gebed (Joh. 17). De eenheid die Hij in Zijn gebed tot de Vader bedoelt, is dan ook een opdracht voor de kerk, als een complete eenheid die meer is dan enkele ontmoetingen. De Heere Jezus zegt (Joh. 17:21): “opdat zij allen één zullen zijn, zoals U, Vader, in Mij, en Ik in U, dat zij in Ons één zullen zijn … opdat zij één zijn zoals Wij één zijn; Ik in hen en U in Mij, opdat zij volmaakt één zijn”. Deze volmaakte eenheid is een heel bijzondere eenheid: afspiegeling van de eenheid van Christus met Zijn Vader. Het is dan ook een éénheid in de waarheid.
Dat is het geheim van de ware katholiciteit, waarin volle waarheid en volle eenheid samengaan. Deze katholiciteit staat tegenover pluriformiteit, waarbij de eenheid niet volmaakt is, zoals de Heere die bedoeld heeft, en waar ruimte gelaten wordt voor afwijking van de leer (onzuiverheid) en vereiste opzicht en tucht bij de avondmaalsviering wordt nagelaten.
OPC, URCNA, ERQ, RCUS
Sinds 1977 heeft de CanRC de Orthodox Presbyterian Church (OPC) tot ware kerk verklaard. Vanaf 2001 is er zelfs een officiële “Ecclesiastical Fellowship” (EF, soort zusterkerkrelatie) met deze kerk. Toch is er nog steeds geen uitzicht op kerkelijke eenwording. Men blijft steken in een statische situatie, waarbij meerdere gemeenten van Christus naast elkaar bestaan.
Maar – zo vroeg de brief – is Christus gedeeld (1 Kor 1: 13)? Waar blijft de gehoorzaamheid aan Gods Woord beleden in art. 28 NGB en onderstreept in het tweede gebod?
Voorafgaand aan de eenwording van de kerkverbanden van de Afscheiding en van de Doleantie in Nederland in 1892, werd géén interkerkelijke gemeenschap beoefend. Eerst werden alle zaken waarover verschil van mening bestond, zoveel als naar het oordeel van beide kerken nodig was, opgelost. Pas daarna werd overgegaan tot één kerkverband met uitwisseling van de kansel en het delen van de tafel des Heeren.
Er kan kritiek bestaan ten aanzien van de toereikendheid van de voorbereiding in 1892, maar dat zullen we hier laten rusten. Onze voorouders hebben eerst geprobeerd om één waar fundament te hebben, om daarna over te gaan tot een verenigde kerk.
Waarom is door de CanRC niet op dezelfde manier eerst naar een oplossing gezocht voor de bestaande grote verschillen (“outstanding divergencies”) met de OPC om pas dan het proces op gang te brengen van vereniging in één kerkverband?
Naar de mening van DGK-deputaten (2013) stemt de samenwerkingsvorm (EF) waarbij kerkverbanden naast elkaar blijven bestaan binnen hetzelfde land of gebied, niet overeen met het Schriftuurlijke model van het ene Huisgezin van Efeziërs 2 en 4, zoals is samengevat in art. 28 NGB.
Natuurlijk moet in rekening worden gebracht dat in grote landen als Canada en de Verenigde Staten veel meer problemen moeten worden overwonnen dan in Nederland. De afstanden zijn enorm, de overlappende gebieden verschillen van kerk tot kerk.
Maar in het kerkverband van de CanRC zelf zijn er ook enorme afstanden. Verschillen in traditie of etnische achtergrond kunnen eventueel problemen vormen. Maar in het licht van Ef. 2:11-22 en 1 Kor. 1:13 mogen ze in Noord-Amerika geen onoverkomelijke obstakels zijn.
Hetzelfde geldt voor de EF-relaties die CanRC vanaf 2001 zijn aangegaan met andere kerkverbanden dan de OPC, zoals de United Reformed Churches of North America (URCNA) en de Reformed Churches of the United States (RCUS). Vanwege de taal (Frans) ligt dit anders voor de l’ Église Reformée du Québec (ERQ).
De wijze waarop praktische en principiële zaken m.b.t. de vereiste kerkelijke eenheid behoren te worden opgelost, moet overeenstemmen met wat de Schrift Zelf aangeeft en niet met menselijke of traditionele standpunten.
(wordt vervolgd)