In de afleveringen van De Bazuin van oktober en november 2023 wordt meer dan eens gewezen op de “gereformeerde gezindte”. Er wordt bijvoorbeeld positief over gesproken dat ook DGK-predikanten de Haamstede conferentie bezoeken. Van die conferentie lezen we in het Nederlands Dagblad van 28 augustus 2023: “Haamstedeconferentie verenigt reformatorische kerken al 38 jaar” met als ondertiteling: “reformatorische deelnemers vinden elkaar over kerkmuren heen”. Predikanten spreken erover dat ze hun batterij komen opladen en prijzen de onderlinge ontmoeting, toerusting en verdieping.
In het novembernummer van De Bazuin wordt ingegaan op de mogelijkheid van bepaalde samenwerkingsvormen met en binnen de “gereformeerde gezindte”. Er wordt vastgesteld dat sommigen onder ons daar huiverig tegenover staan vanwege het probleem van pluriformiteit. Dat probleem wordt erkend, maar daarnaast wordt een andere kant benadrukt, die volgens de schrijver de meerwaarde van dit soort samenwerkingsvormen laat zien.
Daarvoor wordt ds. A. Vergunst (1926-1981) geciteerd:
“Er zal grote waarde moeten worden gehecht aan deze ontmoetingen van de diverse Gereformeerde belijders,. immers het zich gezamenlijk inzetten voor taken, die duidelijk voor de hand liggen, kan de wederzijdse waardering doen groeien en bevordert zo ook het inzicht in de onontkoombare consequentie, nl. dat de eenheid van Gereformeerde Belijders ook kerkelijk consequenties hebben moet.”
Maar wat is er na 1981 door de Gereformeerde gezindte aan ware kerkelijke eenheid tot stand gekomen als we de fusie van GKv en NGK buiten beschouwing laten? Al jarenlang hebben Christelijke Gereformeerde Kerken, de Hersteld Hervormde Kerk en de Gereformeerde Bond van de PKN onderlinge kanselruil.* Zij vormen samen een belangrijk deel van de “gereformeerde gezindte”. Hetzelfde pluriforme patroon zie je overigens ook in GKv Urk (zie ook mij artikelreeks “Op weg naar een gereformeerde oecumene?” op deze website in rubriek kerkelijk leven).
Het lijkt mij moeilijk om in de Haamstedeconferentie die al 38 jaar bestaat, een bewijs te vinden voor de bovengenoemde meerwaarde die meer dan 40 jaar geleden door ds. A. Vergunst werd gesuggereerd. Voor zover ik kan nagaan heeft deze conferentie de echte kerkelijke eenheid tot nu toe niet bevorderd. We horen daar juist steeds uit de mond van de congresgangers een waardering van “eenheid over kerkmuren heen”. In het novembernummer van De Bazuin wordt in een interview met een GKN-dominee gesproken van een eenheid in Christus, die niet samenvalt met eenheid van de kerk van Christus.
De samenwerkingsvormen van de gereformeerde gezindte betreffen naast de Haamstede-conferentie en kanselruil ook het COGG (Contact Orgaan Gereformeerde Gezindte). Ook zou te noemen zijn het betrekken van sprekers uit “de gereformeerde gezindte” bij gemeenschappelijke ambtsdragerconferenties van DGK en GKN van de afgelopen tijd.
Een goede visie over de “gereformeerde gezindte” is temeer van belang bij het besef dat de aantrekkingskracht hiervan in het verleden de koers van het Geformeerd Politiek Verbond en het Nederlands Dagblad heeft bepaald en vervolgens sterk heeft bijgedragen aan het verval van de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt (zie mijn artikelenreeks “Van gereformeerde naar verwereldlijkte kerken? 1-7”, De Bazuin, jg 7, maart – mei 2013).
De vereniging en het blad Reformanda zijn in het begin van de negentiger jaren juist ontstaan vanwege bezorgdheid daarover. Dat was nog voordat er een onschriftuurlijk synodebesluit in de GKv werd genomen. Wij doen er goed aan ook deze ontwikkelingen mee te wegen bij onze beoordeling van de “gereformeerde gezindte”, tot opbouw van elkaar als broeders van één huis en in het belang van het kerk-vergaderend werk van Christus.
De vraag die we hebben te beantwoorden is deze: is de “gereformeerde gezindte” vóór of tegen ware eenheid? In de volgende afleveringen van deze serie artikelen wil ik gereformeerde auteurs zoals o.a. dr. W.G. de Vries, prof. J. Kamphuis en dr. P. van Gurp hierover aan het woord laten. Zij hebben uitvoerig op de gevaren van de “gereformeerde gezindte” gewezen. Hun inbreng kan bijdragen tot een goede gereformeerde visie voor onze tijd.
Ik wijs hier al vast op het boekje van dr. W.G. de Vries: Kerkelijk verdeeld en christelijk samen? (Gedachten over de samenwerking van christenen die kerkelijk verdeeld zijn), Cahier 6 van Woord en Wereld, Ermelo 1987.
(wordt vervolgd)
*Het artikel is aangepast n.a.v. een terechte opmerking dat een synode van de Geref. Gemeenten in 2019 heeft besloten geen kanselruil toe te staan.