In het artikel van vorige week hebben we gezien wat wijsheid in Bijbelse zin betekent en inhoudt. Nu willen we kijken naar de praktische invulling van die wijsheid. De Bijbel geeft heel veel praktische en actuele wijsheid. O.a. in Jakobus en heel veel in Prediker en Spreuken. En met name naar het boek Spreuken willen dan kijken. Dat Bijbelboek kan ons helpen om ons woord altijd aangenaam te laten zijn.
Wijsheid en dwaasheid
We hebben gezien dat wijsheid alles te maken heeft met geloof. En met het dienen van de HEERE. Met het leven, met het spreken en handelen naar Gods geboden. Van harte. Het is goed om ook te kijken naar het tegenovergestelde. Dan zien we dat in het boek Spreuken, en ook in andere Bijbelgedeelten, tegenover ‘wijsheid’ steeds ‘dwaasheid’ wordt gezet. We lezen direct al aan het begin van het Spreukenboek. “De vreze des HEEREN is het beginsel van de kennis, dwazen verachten wijsheid en vermaning”. (Spreuken 1: 7).
Wijsheid en vermaning verachten, dat is dwaasheid.
Dan begrijpen we ook wat dwaasheid in Bijbelse zin is. Op heel veel plaatsen heeft dwaasheid te maken met ongelovig spreken en handelen. Met weinig of geen respect voor Gods Woord en Gods geboden.
Ja, soms blijkt uit de context van de tekst dat er ook gewoon dom, onverstandig, zinloos spreken en handelen mee bedoeld wordt. Maar ook dan: al die dwaasheid wordt ons getekend in het kader van Gods Woord. Dat moeten we goed bedenken. We kunnen soms zomaar iets zeggen, zomaar een oordeel vellen, zomaar iemand voor schut zetten, zonder dat we de juiste kennis of informatie hebben. Zonder dat we de situatie kennen. Zonder dat we even afwachten en eerst luisteren. Zonder onze mond te houden terwijl dat wel verstandig is. Zonder de gevoelens van de ander te peilen. Of het omgekeerde: juist niet spreken terwijl dat wel nodig is. Of gewoon een ‘mislukte’ opmerking maken ‘voor de grap’. Met zulk dom en zinloos spreken en handelen kunnen we, ook al is het misschien niet zo bedoeld, toch onze naaste kwetsen, beschadigen, irriteren, uitlokken. Zou dat geen zonde zijn? Zou Gods Woord dat niet veroordelen?
Niet nadenken
Wat is nu dwaas? Waardoor wordt ons woord onaangenaam? Een dwaas is overmoedig. Hij of zij spreekt en handelt impulsief, primair, zonder eerst na te denken. Snel en oppervlakkig.
“Een dwaas vindt geen vreugde in inzicht, maar alleen in het blootgeven van zijn hart.” (Spreuken 18: 2)
“Wie antwoordt voordat hij geluisterd heeft, het is hem tot dwaasheid en schande.” (Spreuken 18: 13)
“Een dwaas laat heel zijn geest de vrije loop, maar een wijze houdt die in toom.” (Spreuken 29: 11)
Duidelijk is dat een wijs mens eerst nadenkt, niet te snel reageert, zichzelf beheerst. Een wijs mens geeft ook niet onmiddellijk toe aan zijn begeerten en lusten.
Eigenwijs
Een dwaas is eigenwijs. Trots op zichzelf. Hij of zij luistert niet want hij weet het zelf wel.
“De weg van de dwaas is juist in zijn eigen ogen, maar wie naar raad luistert, is wijs.” (Spreuken 12 : 15).
“Overmoed geeft alleen maar ruzie, maar bij wie zich raad laten geven, is wijsheid.” Spreuken 13: 10).
De wijze mens is bereid eerst goed te luisteren. En goede raad niet in de wind te slaan.
Afbreken en bouwen
“Wijze vrouwen bouwen hun huis op, maar een die zeer dwaas is, breekt het met haar handen af.” (Spreuken 14: 1).
Ja, de wijsheid bouwt en maakt ons woord aangenaam. Broeders en zusters hebben er iets aan. Het geloof, persoonlijk en in de kerk, wordt door echte wijsheid gebouwd. Maar dwaas handelen en spreken, zonder te rekenen met het Woord van de HEERE, breekt juist af.
Wie denkt hier ook niet aan het woord van de Heere Jezus over het bouwen op de rots en op het zand?
“Waarom noemt u Mij: Heere, Heere, en doet niet wat Ik zeg? Ieder die naar Mij toe komt en Mijn woorden hoort en ze doet, Ik zal u laten zien aan wie hij gelijk is. Hij is gelijk aan een man die een huis bouwde: hij groef en diepte uit en legde het fundament op de rots. Toen de hoge vloed kwam, sloeg de waterstroom tegen dat huis aan en kon het niet doen wankelen, want het was op de rots gefundeerd.
Maar wie ze gehoord en niet gedaan zal hebben, is gelijk aan een man die een huis bouwde op de aarde zonder fundament. Toen de waterstroom ertegenaan sloeg, stortte het meteen in, en de val van dat huis was groot.” (Lukas 6; 46-49).
Wijsheid: luisteren naar het Woord van de Heere. Daarop je leven bouwen. Dan kun je iets betekenen voor je naasten. Dan blijf je overeind in alles wat er op je afkomt.
Wijsheid betekent leven
Echte wijsheid, oprecht dienen van de HEERE, je inspannen om Bijbelse wijsheid te krijgen, dat leidt tot leven. Tot het èchte leven. Het leven in eeuwigheid met onze Heere Christus.
“Want door Mij zullen uw dagen talrijk worden, en zullen jaren van leven u worden toegevoegd.”(Spreuken 9: 11).
“Het onderricht van de wijze is een bron van leven om de strikken van de dood te ontwijken.”(Spreuken 13: 14)
Vrede
De wijsheid die de bijbel ons leert brengt vrede. Vrede in het gezin, in de kerk, in de wereld om ons heen. Als we luisteren en handelen naar Gods Woord, dan wordt inderdaad al ons woord aangenaam. Dan helpen we elkaar. Dan komen we samen verder.
“Een zacht antwoord keert woede af, maar een krenkend woord wekt toorn op.”(Spreuken 15: 1).
Het maakt nogal wat uit hoe we tegen anderen spreken. Hard, afwijzend, veroordelend en onbarmhartig spreken zorgt ervoor dat degene met wie we spreken boos wordt. De ‘hakken in het zand zet’. Of die naaste nu gelijk heeft of niet. Dan blijft of komt de vrede niet die nodig is. Dan bereik je elkaar niet. Daarmee los je onrecht niet op.
“Een broeder wie onrecht is aangedaan, is erger dan een sterke stad, en ruzies zijn als een grendel van een vesting.”(Spreuken 18: 19).
Maar meedenkend spreken, invoelend, je uiterste best doen om elkaar te begrijpen, dat zorgt ervoor dat boosheid en afweer verdwijnen. Dan komt er begrip. Dan kan er worden geluisterd. Dan wordt de vrede gediend. In ons samenleven in de kerk. In ons leiding geven en ontvangen. In ons optreden naar buiten.
Losse spreuken
Er is nog veel meer te lezen in Spreuken. Overal in dat Bijbelboek staan verspreid over de hoofdstukken wijsheden die we ons ter harte moeten nemen. Als je voor jezelf of met je gezin uit Spreuken leest, zie je er gemakkelijk overheen. Maar het is echt de moeite waard om zorgvuldig te lezen of voor te lezen en de ‘pareltjes’ er uit te halen en te benoemen.
Dat kan met de spreuken. Er zit zeker wel een lijn in het Bijbelboek en er zijn duidelijke thema’s. We kunnen rechtstreeks verband opmerken tussen de vele spreuken en de Tien Geboden, Gods Verbondswet, zoals die in de Heidelbergse Catechismus worden uitgelegd met vele tekstverwijzingen. We kunnen ook verband zien met de Bergrede in Mattheus 5, met verschillende van de zaligsprekingen.
Maar de opzet van Spreuken, de manier waarop het geschreven is, maakt dat we ook al die honderden spreuken op zich los van elkaar tot ons mogen nemen.
In een volgend artikel willen we nog wat dieper ingaan op de vraag hoe je nu aan die wijsheid komt en de dwaasheid los kunt laten.
(wordt vervolgd)