Over het gezag van de Schrift
Kritiek
De eeuwen door is het gezag van het profetische Woord aangevochten. Bekritiseerd. Bestreden. Afgewezen. Ontkend. Door ongelovigen, mensen buiten de kerk. Maar ook binnen christelijke kerkgenootschappen. Door mensen die zichzelf christen noemen, aanhangers van de leer van het christendom, volgelingen van de Heere Christus. Ja, en ook heel vaak binnen de kerk. Dat was al het geval in de dagen van Augustinus (354-430 n.C.), de bekende ‘kerkvader’. En tot op vandaag moet de kerk waken en strijden tegen de vele aanvallen op het gezag van de Schrift. Soms heel openlijk. Soms sluipend en bijna onzichtbaar. Soms niet benoemd maar tot uiting komend in het spreken en leven in de kerk. Om het Schriftgezag voluit te handhaven is waakzaamheid nodig, onderscheidingsvermogen en bovenal geloof.
Tekstkritiek
Voor we daar verder op ingaan is het misschien goed om te zien waar we het precies over hebben. Er zijn twee soorten kritiek als we het hebben over de Bijbel. Tekstkritiek en Schriftkritiek.
Kritiek op zich, letterlijk genomen, is niet verkeerd. Het betekent gewoon ‘beoordelen’. Maar in onze tijd heeft het vaak een negatieve lading. Ja, soms spreken we over ‘opbouwende kritiek’. Maar meestal ervaren we kritiek als iets negatiefs. Veroordelend. Het is niet goed.
Als we het hebben over tekstkritiek moeten we naar de oorspronkelijke betekenis. Beoordelen of de tekst van de Bijbel juist is weergegeven. Wat staat er precies? Welke oude handschriften zijn voor een bepaalde tekst of woord het meest oorspronkelijk? Zo nauwkeurig mogelijk nagaan wat er in de Bijbelteksten staat is dus een belangrijke bezigheid. Het gaat immers om het Woord van onze God?
De Bijbel die we gebruiken is uiteraard een vertaling. Een vertaling van de oorspronkelijke teksten van de Bijbelboeken in het Hebreeuws, Grieks en Aramees. Het kan heel moeilijk zijn om die oorspronkelijke tekst zo goed mogelijk over te zetten in het Nederlands. Vaak is een letterlijke vertaling niet mogelijk. Omdat er in onze taal geen zelfde woord bestaat. Of omdat er dan iets heel raars komt te staan, onleesbaar, niet te begrijpen. Dan moet het omschreven worden. Em dan is het van het uiterste belang om eerst na te gaan wat er nu precies in de grondtekst staat.
In de prediking kan dat worden uitgelegd. Waardoor de Schrift nog helderder en sterker gaat spreken.
Tekstkritiek is dan ook goed en noodzakelijk. Niet voor niets is dat een onderdeel van onze opleiding tot predikant.
Schriftkritiek
Iets heel anders is Schriftkritiek. (Ook wel historisch-kritische Schriftbeschouwing). Dat is wel negatief. Schriftkritiek doet af aan de waarheid en aan het gezag van de Schrift. Het ontkent het ‘zo zegt de HEERE’. Schriftkritiek wil niet weten van de inspiratie door de Heilige Geest. Ontstaan, waarheid en gezag van de Bijbel worden anders beoordeeld dan de Bijbel zelf zegt en de Heilige Geest ons leert.
Dat heeft alles te maken met niet geloven wat we belijden in art. 5 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis. Het profetische Woord wordt in de Schriftkritiek meer gezin als mensenwoord.
Over verschillende vormen van Schriftkritiek willen nu wat meer zeggen.
Zinvol
We zouden ons kunnen afvragen: is dat belangrijk? Nuttig? Is het zinvol voor ons om ons bezig te houden met vormen van Schriftkritiek? We menen van wel. Al we enige kennis hebben van de manieren waarop steeds weer wordt geprobeerd af te doen aan de waarheid van de Bijbel, en daarmee af te doen van het evangelie, van de boodschap van vergeving en verzoening, dan herkennen we die aanvallen gemakkelijker. Dan kunnen we ons beter wapenen. En dat wapenen is nodig. Dat leert de Bijbel ons o.a. in het bekende Bijbelgedeelte uit Galaten 6: 12-18:
“Want wij hebben de strijd niet tegen vlees en bloed, maar tegen de overheden, tegen de machten, tegen de wereldbeheersers van de duisternis van dit tijdperk, tegen de geestelijke machten van het kwaad in de hemelse gewesten.
Neem daarom de hele wapenrusting van God aan, opdat u weerstand kunt bieden op de dag van het kwaad, en na alles gedaan te hebben, stand kunt houden.
Houd dan stand, uw middel omgord met de waarheid, en bekleed met het borstharnas van de gerechtigheid, en de voeten geschoeid met bereidheid van het Evangelie van de vrede.
Neem bovenal het schild van het geloof op, waarmee u alle vurige pijlen van de boze zult kunnen uitblussen. En neem de helm van de zaligheid en het zwaard van de Geest, dat is Gods Woord, terwijl u bij elke gelegenheid met alle gebed en smeking bidt in de Geest en daarin waakzaam bent met alle volharding en smeking voor alle heiligen.”
Schriftkritiek, dat zijn aanvallen van de wereldbeheersers van de duisternis, van de geestelijke machten van het kwaad in de hemelse gewesten. Die moeten we leren herkennen. Daartegen moeten en mogen we, met de hulp van God, weerstand bieden.
Iets te weten over Schriftkritiek is dus zeker zinvol.
(wordt vervolgd)